Tradycyjne wzornictwo Lubelszczyzny

oprac. Agnieszka Ławicka

Wielokulturowa Lubelszczyzna

Lubelszczyzna to terytorium zróżnicowane zarówno pod względem fizjograficznym, geograficznym, jak i etnograficznym. Subregiony etniczne o odrębnych tradycjach (Powiśle Lubelskie, Wyżyna Lubelska, południowe Podlasie, Chełmszczyzna, Zamojszczyzna), procesy migracyjne ludności oraz przesunięcia granic państwa ukształtowały jej kulturę ludową [cały artykuł]

 

SNYCERSKIE RYTY

Samowystarczalność wiejskich gospodarstw wspierana była przez działalność rzemieślników. Posiadali oni największy w swoim środowisku zasób wiedzy zawodowej, odpowiednio wyposażony warsztat, zestaw niezbędnych narzędzi i umiejętność posługiwania się nimi [cały artykuł]

Forma do sera, pocz. XX w., Lubelszczyzna

KOWALSKIE OZDOBY

Powszechnym zjawiskiem w 2 połowie XIX w., gdy po uwłaszczeniu poprawiły się warunki materialne chłopów, stało się dążenie do zewnętrznego podkreślenia zamożności poprzez m.in. bogatsze dekoracje stroju, chałupy czy wnętrza izby oraz zdobienie przedmiotów codziennego użytku [cały artykuł]

Zwieńczenie krzyża, 1905 r., pow. Biłgoraj

GARNCARSKIE ORNAMENTY

Garncarze na Lubelszczyźnie wytwarzali gliniane naczynia siwe (siwaki) i biskwity o różnych odcieniach czerwieni i brązu, często glazurowane w odcieniach brązu, czerwieni, zieleni, ugru, bieli lub barwy kremowej; polewa uszlachetniała naczynie i podnosiła jego walory estetyczne [cały artykuł]

Doniczka, Stanisław Gajewski, 1947 r., Urzędów pow. Kraśnik

DEKORACJE STROJÓW

Zdobnictwo stroju ludowego, także na Lubelszczyźnie, rozwijało się już od czasów renesansu i baroku. Opisy źródłowe z XVIII w. mówią o występowaniu różnorodnych ozdób [cały artykuł]

Gorset (strój włodawski), pocz.  XX w., pow. Włodawa

ZDOBNICTWO WNĘTRZA

Pod koniec XIX w. w izbach wiejskich na Lubelszczyźnie, obok zdobionych mebli i obrazów religijnych, pojawiły się barwne nakrycia łóżek, papierowe firanki w oknach, wycinanki na powałach i ścianach (w formie kół, gwiazd, rozet, kwadratów), pająki u sufitu (wykonywane ze słomy, ziaren zbóż, fasoli, grochu, piór ptasich, włóczki, nici lnianych lub konopnych, kolorowej bibułki i papieru, kawałków szmatek, włosia, sitowia, drewnianych wiór, wydmuszek jaj), bukiety sztucznych kwiatów w ołtarzykach domowych, malowane naczynia na półkach miśników i kredensów, makatki z kompozycjami kwiatowymi lub baśniowymi krajobrazami [cały artykuł]

Wycinanka (kogut), Ignacy Dobrzyński, 1955 r., Miesiące pow. Puławy

POPULARNE MOTYWY

Sztuka tradycyjnej społeczności wiejskiej z całym bogactwem motywów, wzorów i ornamentów, odgrywała inną rolę niż sztuka środowisk wykształconych – była przede wszystkim formą scalania grupy. Pozwalała na jej identyfikację, wyróżniała, informowała, dawała poczucie więzi z przeszłością, odzyskiwaniem pamięci. Wytwarzane przedmioty miały nie tylko wartość estetyczną, ale przede wszystkim funkcjonalną [cały artykuł]

Pisanka (drzewko), 1972 r., pow. Kraśnik

Opracowanie jest kompendium na temat tradycyjnego wzornictwa wielokulturowej Lubelszczyzny.